Ingedeeld onder: waarneming
Voor het vak waarneming moeten we schetsen maken rond het onderwerp van ons eindproject.
Hier alvast het begin:
Ingedeeld onder: Emotie
Emotie is eigenlijk mee onder te verdelen bij de categorie ‘invloeden op het gezicht’ maar ik heb het apart vermeld omdat het toch aandacht verdient, omdat het bepaald hoe we ons tonen of willen voordoen naar andere personen toe.
Mensen hebben slechts zeven universeel herkenbare gezichtsuitdrukkingen: woede, angst, vreugde, verdriet, walging, verbazing en minachting, maar geschat word dat we zo’n zevenduizend verschillende expressies kunnen vertonen, maar in het dagelijks leven gebruiken we daar slechts een klein deel van: enkele honderden.
We zijn allemaal uiterst bedreven in het aflezen van, en gevoelig voor, de gezichtsuitdrukkingen van anderen. Gezichtsuitdrukkingen schijnen een aangeboren mogelijkheid te zijn om op indringende en directe wijze met andere te communiceren. Natuurlijk gebruiken de meeste dieren lichaamstaal als aanvulling op hun kreten, zang en reukzin. De natuur is vol vocale en fysieke signalen en complexe codes. Maar niet alleen hebben mensen hun kreten en zang tot een uniek en ingewikkeld spraaksysteem ontwikkeld; we hebben ook meer dan enig ander dier de controle over onze gezichtsspieren en dus gezichtsuitdrukkingen tot een uiterst verfijnde kunst verheven. We denken misschien dat gezichtsuitdrukkingen overbodig zijn nu mensen de beschikking hebben over taal, een oneindig superieur instrument voor het uiten van ideeën en gedachten. Maar evolutionair gesproken is taal een betrekkelijk nieuwe toevoeging die zijn beperkingen heeft. Ons gezicht kan dingen uitdrukken die moeilijk in woorden weer te geven zijn. Gezichtsuitdrukkingen kunnen emoties sneller,subtieler en effectiever overbrengen dan woorden, daarom blijven ze van doorslaggevende betekenis voor de mens als sociaal dier.
“het menselijk gezicht is het meest expressieve ter wereld.”
Non-verbale expressie onthult meer over emoties dan verbale interactie. Tijdens het spreken kunnen we verhullen, verheimelijken, liegen – ook tegen onszelf- over hoe we ons werkelijk voelen. We proberen ook in onze gezichtsuitdrukkingen onze emoties te verbergen. We gebruiken voortdurend gezichtsuitdrukkingen. Als we gewoon over straat lopen worden we overstelpt met non-verbale signalen van gezichten om ons heen. We weten uit ervaring dat als wij in het gezelschap zijn van mensen dat we dan voortdurend hun gezichtsuitdrukkingen interpreteren. Natuurlijk is communicatie tussen mensen pas succesvol als de gezichtsuitdrukking op de juiste manier wordt begrepen. We proberen te peilen wat andere mensen door hun expressie willen ‘zeggen’. Het interpreteren van de betekenis van elkaars gezichtsuitdrukkingen is derhalve een ingewikkeld proces en het is dan ook niet verbazingwekkend dat we talrijke fouten maken.
Hoe komen uitdrukkingen tot stand?
Gezichtsuitdrukkingen zijn een fysieke activiteit. Ze bestaan dankzij een complexe coördinatie van zenuwen en spieren in het gezicht. En het menselijke gezicht is speciaal ontworpen om dat mogelijk te maken. En het mensenlijk gezicht is speciaal ontworpen om dat mogelijk te maken. Onderhuids is ons gezicht bedekt met nauw op elkaar afgestemde spieren die allemaal over elkaar heen liggen; heel anders dan de spieren in andere delen van ons lichaam zijn gerangschikt. Daar zijn begin en einde van de spieren aan een bot bevestigd en trekken ze samen aan om onze gewrichten in beweging te zetten. In het gezicht beginnen en eindigen veel spieren in elkaar. Ze vormen een matrix van bewegend weefsel vlak onder de huid. Als de hersenen hun boodschappen overdragen op de gezichtsspieren via 2 belangrijke zenuwen trekken deze spieren zich samen of ontspannen zich en bewegen het gezicht om vorm te geven aan onze expressies. We sturen hersensignalen om de expressies van emoties op gang te brengen.
Het overnemen of begrijpen van emoties begint al op jonge leeftijd. Ondanks dat het zicht beperkt is in de eerste levensmaanden, tonen baby’s toch uitzonderlijke vroegrijpe bekwaamheden. Studies van Andrew Meltzoff en Keith Moore heeft aangetoond dat baby’s die nog maar twee tot drie weken oud zijn al gezichtsbewegingen kunnen imiteren inclusief tong uitsteken, mond openen en pruilen van de lippen. Een belangrijk aspect van deze studie is dat de baby een soort van kaart moet hebben om zijn eigen gezichtsspieren aan te duiden en zo te beantwoorden aan die van een andere mens ondanks dat het kind nog nooit met een spiegel heeft geëxperimenteerd.
Mark Johnson heeft een experiment uitgevoerd op pasgeborene waarbij de baby neerligt en 4 verschillende borden voor zijn gezicht getoond worden. Door deze techniek toe te passen ontdekte Johnson dat de baby het bord dat het meeste op een gezicht leek langer aankeek. De leeftijd van de baby’s was minimum 43 minuten na de geboorte toen de testen begonnen met als gevolg dat de patronen/gezichten niet aangeleerd konden worden. Deze testen wijzen erop dat er een ingewikkelde wisselwerking is tussen de organisatie van onze hersenen en zijn capaciteit om te leren op gebied van waarneming.
Ingedeeld onder: Liefde op het eerste gezicht
Suzi Malin stelde mede op basis van haar ervaringen als portretschilderes, een opzienbarend boek samen waarin wordt aangetoond hoe sommige gezichtskenmerken bepalen of mensen zich tot elkaar aangetrokken voelen.
In het gezicht komen telkens dezelfde ritmes tot uitdrukking: fysieke echo’s, genetische patronen en wiskundige vormen. Suzi Malin probeert altijd inzicht te krijgen in het innerlijke mechanisme van het model om diens beeld beter te kunnen weergeven. Daarom regelde ze telkens een afspraak met de partner van het mannelijke model. Het model geeft dan ook foto’s van zijn ouders, voornamelijk van zijn moeder. Zo kan ze zien welk deel van zijn gezicht geërfd is en welk deel door hem, zijn omgeving en zijn ervaringen is gevormd. Na enkele jaren legde Suzi de link tussen de gezichtspatronen van haar model en zijn partnerkeuze. Ze werd zichzelf bewust van de vormen en verhoudingen van het gezicht van zijn vrouw, zijn moeder en hem zelf. Het waren net puzzelstukje, voordat ze de echtgenote ontmoette had ze al een idee van hoe zzij eruit zou zien. Karakter is meestal in iemands ogen te lezen, terwijl informatie over iemands aard rond de mond te vinden is. Het gezicht liegt niet en geeft veel bloot.
Elk gezicht is een landschap voor haar; ze bestudeerd elke centimeter terwijl haar ogen over de heuvels en dalen ervan dwalen. Elke gelaatstrek en elke tussenruimte hebben betekenis en door ze bij elkaar op te tellen begon ze beter te begrijpen waardoor ieder mens zo fascinerend en uniek is. Uiteindelijk leidde dit tot haar ontdekking van de drie visuele aantrekkingscategorieën: harmonisme, echoïsme en prima copulisme.
Nadat ze talloze portretten en foto’s doorsneed en aan elkaar legde, kon ze duizende gelaatstrekken -vooral neuzen, ogen en monden- vergelijken en analyseren. Sterke patronen begonnen op hun plaats te vallen en zo dook de eerste categorie op: harmonisme (verhouding). Hierbij zijn de verhoudingen tussen de belangrijkste gelaatskenmerken van twee personen gelijk, maar hebben deze niet dezelfde vorm. Dit betekend dat de relatieve afstand tussen voorhoofd en neusbrug, neusbasis en mond, en mond en kin ongeveer even groot zijn. Dit is het onbewust wiskundig koppelen van fysieke types.
Een tijdje later werd haar aandacht getrokken door een foto in de krant van een vrouw met een kinderwagen, het was Camilla Parker Bowles als jonge vrouw. Maar Suzi had het mis, het was de kinderjuf van prins Charles als twintigjarige, ongeveer dezelfde leeftijd die Camilla had toen ze Charles voor het eerst ontmoette.
Sigmund Freud had geschreven over de gehechtheid aan de eerste band (prima copula). De complexe en gecompliceerde relatie met de significante persoon beïnvloedt alle latere relaties. Meteen besefte Suzi Malin dat er misschien wel eens een verband kon bestaan tussen die eerste emotionele band en de later visuele veroorzaker van aantrekkingskracht. Nadat ze bij vele andere stellen naar deze link had gezocht, dook de volgende categorie op prima copulisme (eerste band). Daarbij voelt een persoon zich aangetrokken tot iemand die lijkt op degene met wie hij/zij zijn eerste band had. Voor een man is dit meestal zijn moeder, een ander vrouwelijk familielid of wellicht zijn kinderjuf; voor vrouwen vaak hun vader of ander mannelijk familielid. Verhoudingen of vormen tellen niet de gelijkenis ligt in de ‘uitstraling’ of de manier van doen van een persoon.
De derde categorie is veel moeilijker te bepalen. Plato beweerde dat God onze voorouders strafte door hen elk doormidden te snijden. Zij wilde graag wer met hun ‘andere helft’ verbonden worden en werden verliefd zodra ze die gevonden hadden. Suzi had al vastgesteld dat bepaalde stellen op elkaar leken, maar het was moelijk een patroon te ontdekken of te bepalen wele ‘visuele echo’s’ dominant waren in de overeenkomsten tussen twee mensen. Nadat ze ‘gelijk uitziende’ stellen had geanalyseerd ontdekte ze dat steeds dezelfde drie vormen bijdroegen aan die gelijkenis: gezichtskenmerken van de een die een ‘echo’ leken te zijn van die van de ander. Zo kwam het echoïsme (vorm) bovendrijven: de derde, meest voorkomende visuele categorie. Hierbij lijken twee mensen op elkaar. De gelijkenis wordt veroorzaakt door de echo van drie specifieke vormkenmerken: de lijn van het bovenste ooglid, de bovenste liplijn en de wenkbrauw. De relatieve grootte van die kenmerken doet er niet toe: alleen de vorm bepaalt het echoïsme.
Mensen die alles hebben en dus tot de 3 categorieën behoren
Ingedeeld onder: invloeden op het gezicht
In deze rubriek vind je elementen terug die een invloed kunnen hebben op het gezicht en op onze identiteit.
We zijn redelijk goed in het bepalen of gezichten vrouwelijk of mannelijk zijn, tot welk ras ze behoren en in welk leeftijdscategorie ze passen. Anderzijds hebben zulke onderverdelingen in categorieën gevolgen voor andere bepalingen die we maken t.o.v mensen. Een persoon met een kinderachtig gezicht wordt vaak beoordeeld als een onvolwassen en afhankelijk persoon. Psychologisch onderzoek is bezig met het aantonen van de visuele signalen die het menselijk brein gebruikt voor zulke categorizaties. De testen zijn een belangrijke meerwaarde voor onze beoordeling op leeftijd, geslacht en ras.
Als je tegenwoordig door een willekeurige straat loopt, word je omgeven door subtiele en minder subtiele pogingen van mensen om hun gezicht te verfraaien – een verzameling make-up, kapsels, snorren, zonnebrillen, piercings en tatoeages. We schenken aandacht aan ons uiterlijk om onze fysieke aantrekkelijkheid te strelen en om een beeld te presenteren dat weerspiegelt wie we volgens onszelf zijn – of misschien eerlijker, wie we graag zouden willen zijn.
Ingedeeld onder: invloeden op het gezicht
Kleine kinderen
Als jonge kinderen een mens tekenen, zetten ze op hun karakteristiek stokfiguur gewoonlijk een reusachtige buitenproportioneel gezicht met ogen, neus en mond. Het belang van een gezicht voor hen wordt ook onderstreept door het feit dat alle voorwerpen om hen heen, levend of dood, voor hen een gezicht hebben. Illustraties in kinderboeken geven speelgoed, treintjes, de zon -alles wat voor een kind een emotionele betekenis heeft- een gezicht. Het verpersoonlijken van de wereld door overal een gezicht aan te geven, is een manier om je ermee te identificeren en het te begrijpen.
U bent de enige persoon ter wereld die er zo uitziet. Waar komen die trekken vandaan?
De genen die ouders doorgeven hebben zij geërfd van hun ouders enzovoort, langs een schijnbare oneindige lijn van generaties. Dus uw unieke uiterlijk is een distillaat van de trekken van zeer, zeer veel mensen. We kennen veel families waarvan de leden onderling een grote gelijkenis vertonen. Maar de wetenschap moet de geheimen van de genen die het gezicht vormen nog ontdekken. Gelaatstrekken zijn het resultaat van verschillende genen; maar het blijkt een moeilijk te kraken code. Het is die complexe interactie die tot zo’n reusachtig aantal unieke gezichten leidt. Tot nog toe is er geen enkel gen gevonden dat rechtstreeks verantwoordelijk is voor één gelaatskenmerk. Erfelijke factoren worden van generatie op generatie doorgegeven in de vorm van 23 paar chromosomen, waarbij één helft van ieder paar afkomstig is van de moeder en de andere van de vader.
Onszelf herkennen
Wij vinden het heel vanzelfsprekend om ons spiegelbeeld te zien; het is een fundamenteel aspect van ons zelfbewustzijn. Maar in wezen is het een bijzonder vermogen. We moeten een heel eind klimmen op de op evolutionaire ladder voordat we een organisme tegenkomen dat zijn eigen gezicht in de spiegel herkent. Katten, honden niet, zelfs de meeste apen niet, behalve chimpansees zij realiseren zich dat het hun eigen spiegelbeeld is. Later werd ontdekt dat orang-oetans, gibbons en gorilla’s dezelfde reacties vertonen bij tests.
Bij mensen duurt het even voor we doorkrijgen wat er aan de hand is. Als eenjarigen zien we niet onszelf maar iemand anders in de spiegel. Maar daarna wordt ons begrip van onze omgeving verfijnder. Meestal herkennen we omstreeks de leeftijd van anderhalf jaar onmiddellijk onszelf in de spiegel. We nemen niet meer aan dat het spiegelbeeld iemand anders is die toevallig op ons lijkt. Als we eenmaal ons spiegelbeeld hebben herkend, zijn we niet meer te stuiten. We staren duizenden keren in ons leven naar onszelf in een spiegel. Ons bekende en vertrouwde spiegelbeeld draagt bij aan het versterken van onze identiteit. Iedereen die een belangrijke uiterlijke verandering aanbrengt – een heel ander kapsel bijvoorbeeld – kent de schok om plotseling met zichzelf in de spiegel geconfronteerd te worden.
